خراسان شمالی

استان خراسان شمالی

     استان خراسان شمالی نگین سر سبز شمال شرق ایران پس از ارائه لایحه دولت هشتم و با مصوبه نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی و تایید شورای نگهبان در بهار سال 1383 رسماً به عنوان یکی از استانهای کشور ایران تاسیس گردید.

     خراسان شمالی با مساحتی حدود ۲۸۱۷۹ کیلومتر مربع از 7 شهرستان بجنورد (مرکز استان)، شیروان ،اسفراین، مانه و سملقان ،جاجرم ، گرمه و فاروج تشکیل شده است. این استان از نظر موقعیت جغرافیایی؛ از شمال با کشور ترکمنستان، از شرق و جنوب با استان خراسان رضوی، از جنوب غربی با استان سمنان و از غرب با استان گلستان هم مرز است. آثار کشف شده در این استان نشان از قدمت تاریخی کهن آن دارد. محوطه باستانی معروف به پهلوان و تپه حیدران جاجرم، قدمتی بیش از ۱۲ هزار سال دارند. قدیمی ترین اثر باستانی پابرجای قبل از اسلام (بنای سنگی اسپاخو) در غرب شهرستان مانه و سملقان در فاصله ۵ کیلومتری شمال شاهراه آسیایی در روستای اسپاخو نیز دلیل دیگری بر صحت این ادعا است.

خراسان شمالی از نظر ناهمواری ها به دو قسمت نواحی کوهستانی و نواحی پست و هموار تقسیم می شود .

مرتفع ترین نقطه أن قله شاه جهان در رشته کوههای آلاداغ 3051  متر و پست ترین نقطه آن در روستای تازه یاب در قسمت خروجی رودخانه اترک با ارتفاع 4000 متر از سطح دریا قرار دارد . ارتفاع متوسط استان  1326  متر از سطح دریا می باشد .

 

نواحی کوهستانی :

کوههای استان از نظر زمین شناسی حاصل آخرین حرکات کوهزایی دوران سوم و از کوههای جوان می باشند . این کوهها به دو بخش عمده رشته کوه کپه داغ و رشته کوه آلاداغ تقسیم می شوند .

رشته کوه کپه داغ : این رشته کوه در شمال استان واقع شده و بوسیله گسل عشق آباد ( گسل کپه داغ ) از دشتهای پست ترکمنستان و بوسیله رودخانه اترک و دشتهای مانه و سملقان ، بجنورد ، شیروان و فاروج از رشته کوه جنوبی آلاداغ جدا می شود .

این ارتفاعات شباهت زیادی از نظر ساختار زمین شناسی با زاگرس دارند و وجود گسلهای متعدد ساختار رسوبی ، نامتقارن بودن چینها ، فقدان فعالیتهای آتشفشانی و وجود سنگهای دارای درز و شکاف آن شرایط مساعدی برای ذخایر آب زیرزمینی و منابع نفت و گاز ایجاد می نماید .

رشته کوه آلاداغ : این ارتفاعات توسط دشتهای مانه و سملقان ، بجنورد ، شیروان ، فاروج ، از رشته کوه کپه داغ جدا شده است . آلاداغ در غربی ترین منطقه در حوالی جاجرم بوسیله یکسری کوههای کم ارتفاع به رشته کوهستانی شاه کوه البرز می پیوندد . جبهه شمالی آلاداغ با یکسری پرتگاههای گسلی به رود اترک و جبهه جنوبی آن از طریق گسلهایی با دشت جاجرم ارتباط پیدا کرده است .

 

آب و هوای استان :

خراسان شمالی عمدتاً از آب و هوای معتدل کوهستانی برخوردار است و انواع آب و هوای آن عبارتند از :

الف) آب و هوای سرد کوهستانی ( نواحی مرتفع آلاداغ و کپه داغ )

ب ) آب و هوای معتدل کوهستانی ( شهرستان های مانه و سملقان، بجنورد ، شیروان ، فاروج ، اسفراین و شمال شهرستان جاجرم )

ج ) آب و هوای نیمه بیابانی ( کوهپایه ای ) بخشی از شهرستان مانه و سملقان و جنوب استان .

جاذبه های گردشگری :

یکی از عوامل موثر در توسعه اقتصادی مناطق مختلف در دهه های اخیر توجه به جاذبه های گردشگری و افزایش درآمد و ایجاد اشتغال از این راه می باشد .

     خراسان شمالی با داشتن پتانسیلهایی از قبیل : موقعیت جغرافیایی مناسب ، وجود قومیتهای مختلف ، تمدن کهن ، غنای فرهنگی و منابع طبیعی می تواند موقعیت ویژه ای در جذب گردشگر داشته باشد . قرار گیری این استان در مسیر زوار امام رضا (ع) که از جاده کناره دریای خزر عبور و مرور می کنند ، موقعیت ویژه ای ایجاد نموده که در صورت برنامه ریزی و مدیریت صحیح می توان چشم انداز روشنی در این زمینه ترسیم نمود .

عبور میلیونها مسافر از حاده آسیایی عامل مهمی بوده که شهری چون فاروج پس از انقلاب بتواند در سایه ارائه آجیل و تنقلات در کشور منحصر به فرد و ممتاز باشد .

جاذبه های گردشگری استان را می توان به جاذبه های طبیعی و تاریخی فرهنگی تقسیم نمود .

 

جاذبه های طبیعی :

     جنگلهای انبوه و حفاظت شده قورخود در شهرستان مانه و سملقان ، پارک ملی سالوک و ساریگل در شهرستان اسفراین ، منطقه حفاظت شده گلیل سرانی شیروان و پناهگاه حیات وحش میاندشت در جاجرم از مناطق دیدنی استان می باشد .

مناطق کوهستانی : دره های سرسبز ، رودهای پرآب ، دریاچه  پشت سدها ، آبشارهای فراوان چون ایزی ، حمید  بیار ، اوغاز کهنه ، اسطرخی و دره هایی چون بازخانه ، درکش ، هاور ، روئین ، گلیان ، زوارم ، استاد ، خسرویه

پارک جنگلی گوئینیک ، غارهایی چون بیدک ، گسک ، درق ، پوستین دوز ، گنج کوه و بخش کوچکی از صدها جاذبه مناطق کوهستانی استان می باشد .

این مناطق برای ورزشهای زمستانی و کوهنوردی و همچنین صخره نوردی بسیار مناسب می باشند .

آبهای معدنی : این آبها به دلیل املاح و خاصیت درمانی می توانند بعنوان یکی از جاذبه های گردشگری استان به حساب آید . از جمله می توان به آب معدنی ایوب پیغمبر در گیفان ، آب معدنی بش قارداش در بجنورد ، مختومی در شیروان ، مهمانک در مانه و سملقان و حاج سست در اسفراین اشاره نمود .

 

جاذبه های تاریخی فرهنگی :

وجود 606اثر تاریخی و محوطه های با ستانی متعدد با سابقه چندین هزار سا له بیانگر غنای تاریخی این استان می با شد این سرزمین د رزمان اشکانیان از بلاد مهم نساء و اقوام پارت بوده و در طول تاریخ گذرگاه حکومتهای متعددی بوده است .

خراسان شمالی (گنجینه فرهنگ ها ) با قومیت های مختلف کرمانج , فارس (تات) ,ترک, ترکمن , کرد و اقلیتهای بلوچ ,عرب  ,لر , ترک ها و فارسهای مهاجر دیار وفاق مذهب و قومیت می با شد. از جمله آثار تاریخی این استان می توان به قلعه جلال الدین جاجرم ، تپه ارگ ( تپه نادری ) شیروان ، شهر بلقیس در اسفراین ، آئینه خانه و عمارت مفخم در بجنورد ، آتشکده اسپاخوی مانه و سملقان ، مقبره بابا و بی بی در فاروج و اشاره نمود .

 

اماکن مقدس :

بقعه سلطان سید عباس ( معصوم زاده ) در بجنورد ، خواجه علی ابن مهزیار در جاجرم ، امامزاده حمزه رضا شیروان ، امامزاده دلاور آشخانه ، امامزاده سلطان جعفر در روستای سیاه دست فاروج ، امامزاده احمدبن موسی در اسفراین و  از جمله زیارتگاهها و اماکن مقدسه استان می باشند .

موزه ها :

موزه مردم شناسی شهر بجنورد و موزه حیات وحش رباط قره بیل ( جاجرم ) از موزه های موجود استان می باشند

 

صنایع دستی و آثار هنری :

قالیچه و پشتی ترکمنی ، گلیم و جاجیم ، چادرشب ابریشمی ، کلاه کرکی ، چارق دوزی ، پوستین دوزی ، زین سازی از مهمترین صنایع دستی استان محسوب می شود که نقش مهمی در جلب جهانگرد دارد . علاوه بر این لباسهای محلی و سنتی ( کردی و ترکمنی ) نیز اهمیت خاصی دارند .

 

ورزش های سنتی :

انجام مسابقات ورزشی در استان خراسان شمالی از سابقه تاریخی زیادی برخوردار است که می توان به کشتی چوخه اشاره نمود . این ورزش در استان از قدمتی 2500 ساله برخوردار است و علاوه بر این وجود اسبهای اصیل ترکمن زمینه ورزش اسب دوانی را فراهم نموده است .

 

راهها و ارتباطات :

راهها و سیستم حمل و نقل و ارتباطات مناسب زیربنای توسعه اقتصادی را در هر سرزمین تشکیل می دهد . اگر راه و وسایل نقلیه کافی وجود نداشته باشد ، امکان اتصال بین نواحی تولید و مصرف از بین می رود و خصوصاً در مناطق دور افتاده روستایی که استعداد خوبی برای تولیدات کشاورزی دارند ، امکان بهره وری بهینه از استعدادهای محیطی وجود نخواهد داشت .

راه مناسب ، سبب ایجاد تسهیلات در روابط شهر و روستا گردیده و سطح آگاهی جوامع روستایی را بالا می برد . بدلیل وسعت مناطق کوهستانی روستاهای بسیاری در استان وجود دارند که از موقعیت مناسب تولیدی برخوردارند ولی بخاطر نبود امکانات ارتباطی و حمل و نقل در انزوا قرار گرفته اند و این مسئله روند رشد و توسعه استان را با مشکل مواجه خواهد ساخت .

مردم استان خراسان شمالی که متشکل از اقوام فارس ، کرد ، ترک ها ، نرکمن و … می باشند ، با وحدت و یکپارچگی خاصی ، استان را به کانون وحدت قومیتها و مذاهب مختلف تبدیل کرده اند . جمعیت استان با ضریب جوانی 44درصد ( نسبت سهم سنین کمتر از 15 سال از کل جمعیت استان ) از نرخ باسوادی 5/76 درصد و پایین تر از 80 درصد متوسط کشور برخوردار است

 

جا ذبه های تاریخی و گردشگری خراسان شمالی 

ارگ تاریخی بلقیس در اسفراین , بنای سنگی اسپاخور در مانه و سملقان , قلعه جلال الدین جاجرم ,آینه خانه و عما رت مفخم بجنورد, چها ر تاقی تیموری شیروان و امامزاده سید حمزه فاروج از آثا ر تاریخی شاخص این استان می با شد بخش قابل توجهی از پا رک ملی گلستان روستای زیبای در کش در مانه سملقان , رویین در اسفراین , گلیان در شیروان و بش قارداش  بابا امان و اسفیدان در بجنورد از جا ذبه های گردشگری  استان بشمار می رود.